Cultuur is voor iedereen

Commercie en cultuur?
Een deel van onze vrijetijdsbesteding wordt geleverd door gesubsidieerde instellingen, zoals theaters en bibliotheken, een ander deel kopen we op de markt. In het cultuurbeleid hebben de regeringen vooral vrije baan gegeven aan die laatste, wat bijvoorbeeld leidt tot zeer hoge prijzen voor concerten. Steeds vaker zien we dat ministers de belangen van de commerciële zenders behartigen, volledig conform hun neoliberale logica, wat leidt tot een overaanbod aan programma’s van een bedenkelijk kaliber. De niet-commerciële vormen van cultuur zijn in de verdrukking.

En dat terwijl de belangstelling van de Nederlander voor cultuur alleen maar stijgt. Steeds meer mensen genieten van cultuur. Zo bezocht 45% van de Nederlanders in 2003 een monument. 38% wist de weg te vinden naar een museum. Een goede 44% van de Nederlanders is zelf actief in de beoefening van een bepaalde kunstvorm. De cultuurdeelname van allochtonen blijft achter bij die van de Nederlandse bevolking als geheel. Toch was er in de periode 1999-2003 sprake van een lichte toename van de cultuurdeelname van allochtonen.

Kunst is dus iets waar de Nederlander meer en meer van geniet. Een ander beleid is nodig, als we willen voorkomen dat onze vrijetijdsbesteding en cultuurbeleving steeds meer vercommercialiseren en voor steeds grotere groepen onbetaalbaar worden. De commerciële media en cultuur zijn enkel geïnteresseerd in grof geld. Hun gebrek aan maatschappelijke opdracht maakt dat ze steeds meer alleen eenheidsworst produceren, in plaats van het stimuleren van persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling en het helpen ontwikkelen van de kritische zin. Het hoeft niet gezegd dat kunstenaars en cultuurmakers die het anders zien, hier over de hele lijn het slachtoffer van zijn en dat ook steeds meer de openbare cultuurdragers hierdoor onder druk komen te staan.

Cultuur moet bijdragen bij aan de eigen identiteitsbeleving en de persoonlijke expressie van mensen en een rol spelen bij de integratie en emancipatie van verschillende bevolkingsgroepen. Het is essentieel dat leerlingen op alle scholen en op jonge leeftijd kennismaken met kunst en cultuur. Kunsteducatie en -participatie door jongeren kunnen ook worden gestimuleerd via de publieke omroep. Door lagere tarieven kan de toegankelijkheid van culturele instellingen worden vergroot.
De publieke omroepen moet meer middelen krijgen. Het is belangrijk dat ook kwalitatief hoogwaardige programma’s worden gemaakt, die niet afhankelijk zijn van kijkcijfers en reclame-inkomsten. Een publieke omroep moet die garantie kunnen bieden, ook de garantie op correcte informatie aan de bevolking. In Nederland betekent dit ook correcte informatie over “de andere helft” van de bevolking: meer nieuwsuitwisseling en samenwerking van de nieuwsredacties is hiervoor noodzakelijk.
Omroepen hebben een brugfunctie om bijvoorbeeld beeldende kunst, dans en opera, maar ook cabaret en popmuziek, onder de aandacht te brengen van een breder publiek. Door een te eenzijdige aandacht voor kijkcijfers is die brugfunctie verminderd. Er moet voldoende ruimte geboden aan nieuws en achtergronden bij het nieuws en aan documentaires. Alle vormen van discriminatie moeten door de openbare zenders worden aan de kaak worden gesteld.