Wetsmanipulatie en Democratie: Politicologie of Criminologie?
Door: Bart Doreleijers
Als er volksvertegenwoordigers verkozen worden, is het hun taak om met de beste intenties de samenleving te dienen - het gaat er dus niet zozeer om dat je probeert de belangen te behartigen van dat stukje volk dat op jou je stem heeft uitgebracht, maar dat je die belangen in het bredere perspectief van de hele samenleving (en met als uiterst doorgetrokken consequentie: de hele wereldbevolking) kunt schikken.
Dat vereist een niet misselijke dosis overzicht. Gelukkig bestaat er zoiets als taakverdeling binnen een overheidsbestel. Maar wat nog belangrijker is: er worden vanuit overheidswege ook taken afgedragen aan andere, vaak semi-zelfstandige instanties.
Iedere instantie heeft zo haar eigen specialiteit, en idealiter zou ook elke politicus of politica zich gedegen verdiepen in de toegewezen taak en het vakgebied. Helaas is dat in de praktijk niet het geval. Politici hoppen van de ene naar de andere functie zonder enig schijnbaar inhoudelijk verband: er is sprake van het doorschuiven van gewilde functies onderling door gevestigde personen. Dit soort netwerkprincipes ondermijnt het direct-democratische principe: er wordt meer top-down beslist dan bottom-up. We zien dat in bijvoorbeeld het recente schuiven van Piet Hein Donner naar de functie van vicepresident van de Raad van State.
Wat dit geval aantoont is echter een nog belangrijker mankement: het is dus zomaar mogelijk dat iemand die tot voor kort in het kabinet zat om wetten vorm te geven, nu in een functie treedt waar hij over die wetten zal gaan adviseren. Het is al eerder voorgekomen dat Donner op slinkse wijze een wet doordrukte die eigenlijk volgens gerechtelijke instanties niet zomaar doorgang kon vinden. Nu zien we weer dat er aan een allesbehalve transparant systeem wordt gebouwd.
De scheidslijn tussen waar gerechtelijke instanties het voor het zeggen hebben en waar politici met eigen agenda’s wetten “herinterpreteren” of simpelweg zonder blik op de lange termijn herschrijven, lijkt allang niet meer te bestaan. Politici wordt toegestaan wetten te overtreden en waar nodig aan te passen om toch volgens de wet te handelen of gehandeld te hebben. In andere situaties heet dat criminaliteit, met of zonder witte boorden. Het zou prettig zijn om er als burger op te kunnen vertrouwen dat de touwtjes van de hele samenleving niet in handen zijn van een paar wel erg machtige individuen, maar dat er nog steeds genoeg controle en kritische aanpak mogelijk is van kabinetsplannen, zelfs nadat ze een politieke stempel van goedkeuring hebben gekregen dankzij het sociaal ongunstige klimaat dat momenteel in Den Haag heerst.
Daarom blijft het ook belangrijk dat Nederland als kennis-samenleving ontwikkeld wordt: zonder een breed draagvlak aan gespecialiseerde of goed geïnformeerde personen op verschillende vlakken kan er geen sterk geëngageerd geluid ontstaan. Ik geloof dat Solidara als actieve bindende factor en prikkelende partij een mooie rol kan spelen in het verbinden van personen met verschillende achtergronden, vakgebieden en opleidingen. Iedereen kan dan een steentje bijdragen op de manier die hij of zij het beste kan, op geheel eigen wijze. Maar als er maar genoeg mensen zijn die dit op zichzelf doen mét een bepaald gedachtegoed in het achterhoofd -een betrokkenheid!-, dan worden al die steentjes veel makkelijker een mooi bewandelbaar pad naar een harmonieuzere toekomst. Deze betrokkenheid leidt, daar ben ik stellig van overtuigd, automatisch naar een socialere samenleving. En eentje waarmee we misschien dichter bij het democratische principe kunnen komen dan ooit door enig politiek stelsel bereikt is!
Dus hoe donker de wolken ook lijken, we blijven hoopvol naar goede wegen zoeken om op te bouwen wat er op te bouwen valt. En kwaad vergelden we natuurlijk met goed dat geen tegenspraak duldt.
