Klap van de Molen, de waan van windenergie
Door J.L. Biersteker

Opwarming van de aarde en nog altijd toenemende energiebehoefte dwingen ons na te denken over duurzame energievoorziening.

Dwingen ons?

Zelfs een uitgesproken pleitbezorger van windenergie als W.J. Lenstra van het Ministerie van VROM wijst er in Economisch Statistische Berichten (17-9-99) op dat de totale fossiele voorraad toereikend zou zijn om het huidige wereldenergieverbruik nog 3000 jaar voort te zetten. Volgens anderen is er nog voor 70.000 jaar voldoende.
Nederland streeft ernaar dat in 2010 10% van alle verbruikte energie duurzaam opgewekt zal zijn en in 2020 20%.
Helaas wordt bij duurzame energie vooral gedacht aan windenergie. Hieraan kleven echter ernstige bezwaren terwijl er goede andere vormen van duurzame energie ontwikkeld zijn.
De beste daarvan is misschien wel het zonnepaneel dat zelfs in ons bewolkte landje nog een aardig rendement levert en geen enkel bezwaar oproept.
Niet voor niets ondertekenden honderd hoogleraren en wetenschappers het Manifest van Darmstad tegen windenergie.

Ik zet hier een aantal bezwaren op een rij:

• Laag rendement
Een turbine gaat pas draaien vanaf windkracht 2-3 en wordt stilgezet boven windkracht 10 tot 12 om overbelasting te voorkomen.
In 2004, een jaar met meer wind dan in 2003 en 2005, leverden de turbines samen gemiddeld slechts 20% van hun nominale vermogen
Pieter Lukkes, emeritus hoogleraar geografie van de Rijksuniversiteit Groningen betoogt: 'In 1996 werd 90,6 miljard kubieke meter aardgas uit onze bodem geput. Daarvan werd 46,2 miljard kubieke meter aan het buitenland geleverd. De besparing door windenergie bedroeg 0.129 miljard kubieke meter aardgas. Dat betekent dat alle windturbines in Nederland 700 jaar moeten draaien om één jaar aardgaswinning uit te sparen.

• Variabiliteit van het windaanbod
Hierdoor moeten andere energieproductiemiddelen stand-by blijven.

• Uitbreiding van het elektriciteitsnet noodzakelijk
Op plaatsen die geschikt zijn voor windturbineparken is het elektriciteitsnet daarvoor niet altijd geschikt. Dit maakt dan een uitbreiding of een versterking van het elektriciteitsnet noodzakelijk.

• Kostbaar
Volgens berekeningen van Theo de Lange van het Energieonderzoek Centrum Nederland in Petten is windenergie twee keer zo duur als conventioneel opgewekte electriciteit (kosten van productie en transport van een windturbine die in 10 jaar wordt afgeschreven, aanleg van toegangswegen, electriciteitsnet).

• Nog voor duizenden jaren voorraad fossiele brandstoffen
W.J. Lenstra van het Ministerie van VROM wijst er in Economisch Statistische Berichten (17-9-99) op dat de totale fossiele voorraad toereikend zou zijn om het huidige wereldenergieverbruik nog 3000 jaar voort te zetten. Volgens anderen is er nog voor 70.000 jaar voldoende.

• Minder effect op CO2 uitstoot dan verwacht
Een windmolen produceert geen kooldioxide, maar om zo'n stalen molen in elkaar te zetten en te transporteren moet je heel wat brandstoffen verstoken.

Arie de Goederen maakt duidelijk dat vergeleken met een oude electriciteitscentrale is een windmolen milieuvriendelijk is, maar als men de kooldioxide die die centrale produceert afvangt en opslaat slaat de milieubalans zowel als de economische balans plots om ten gunste van een electriciteitscentrale.

Marc Lefranc, vice-president van de Fédération Environnement Durable rapporteert:
De cijfers van Eurostat, het europees bureau voor statistiek, tonen aan dat Duitsland, ondanks een windpark van meer dan 18.000 MW, de uitstoot van CO2 voortkomend uit de energiesector, per hoofd van de bevolking heeft zien toenemen met 1,2% tussen 2000 en 2005. Spanje, met 10.000 MW noteerde een toename van 10,4% in dezelfde periode. Natuurlijk moet je bij deze cijfers rekening houden met het feit dat Duitsland het oostelijk deel heeft geïntegreerd waardoor de energieconsumptie daar tot westelijke proporties steeg en Spanje heeft in de ijkperiode een enorme economische ontwikkeling doorgemaakt.

Denemarken, wereldkampioen windenergieproductie, noteert een afname van 11%, maar, zegt Lefranc, in werkelijkheid is de importverdubbeling van energie hier voor een groot deel verantwoordelijk voor.

• Ongelukken
Hoewel voorstanders de risico's graag bagatelliseren is het meermaals voorgekomen dat er een wiek afbrak. Recent (januari 2008) explodeerde een windturbine op Texel.
Ook kan zich 's winters ijsafzetting op de wieken voordoen. Er zijn brokken ijs van 15 cm dikte aangetroffen die bij dooi levensgevaarlijke projectielen kunnen vormen. Zelfs al worden de molens bij ijsafzetting gestopt, de brokken komen toch onvoorspelbaar naar beneden.

• Geluidshinder
Het geluid van een windturbine heeft twee oorzaken: het mechanische geluid van de bewegende delen in de gondel en het zoevende geluid van het draaien van de rotorbladen. Bij moderne windturbines is de gondel goed geïsoleerd en is alleen de geluidsproductie van de rotorbladen van belang.

Voor een moderne windturbine ligt de brongeluidssterkte in het bereik tussen 91 en 102 dB(A); maar dit is door verbeteringen aan de wiektip lager bij types die na 2004 op de markt zijn gekomen. Afstand en sterkte spelen een rol bij de mate van hinderlijkheid. Onderzoek door Frits van den Berg van de Universiteit Groningen toont aan dat vooral het geluid tijdens de nachtperiode hinderlijk kan zijn, zelfs tot op een afstand van 2 kilometer. In de nacht gaat de wind op grondniveau vaak liggen, maar op grote hoogte kan het juist extra hard gaan waaien. . Door ontbreken van achtergrondgeluid van wind en verkeer in de nacht is het geluid van de bladen van de turbines dan juist extra goed hoorbaar, vooral omdat het geluid van de turbines over de tijd varieert. 's Nachts kan het geluid 2 tot 3 maal sterker zijn dan overdag! Bovendien wijst hij er op dat laagfrequent geluid op kan treden door turbulenties als het blad van de windmolen de toren passeert. Dit resulteert in een pulserend geluid ("De trein die nooit aankomt"). In windmolenparken kan dat door synchronisatie nog eens versterkt worden.

Producenten van windenergie beweren dat als de afstand groter is dan 300 meter er bijna geen sprake meer is van geluidshinder. De waargenomen sterkte van geluid wordt uitgedrukt in decibel (dB). De decibel gedraagt zich voor het gehoor min of meer volgens logarithmische schaal. Dat betekent dat een toename van 10 dB twee keer zo hard overkomt. Bij metingen wordt gebruik gemaakt van dB(A). (A) betekent:  A-gewogen geluidsdruk. Er wordt een weegcurve gebruikt om te compenseren voor frequentieafhankelijke karakteristieken voor het menselijk oor. Men laat hoge en lage frequenties minder zwaar meetellen. Je kunt je afvragen of dit voor Low Frequency Noise terecht is.)

Windturbines moeten voldoen aan de windnormcurve (WNC). In de WNC-40 curve is vastgelegd hoeveel geluid aan de buitengevel van een slaapvertrek op 5 m hoogte mag zijn in relatie met de windsnelheid op 10 m hoogte (opm.: windturbines hebben een hoogte van 40 tot 80 m waar grotere windsnelheid wordt waargenomen). In de WNC-40 curve komt het toegestane geluidsniveau bij nacht bij een windsnelheid van 1 m/s op 40 dB, bij 7 m/s op 43 dB(A) en bij 8,5 m/s op 45 dB(A). ‘s Avonds mag het geluidsniveau 5 dB(A) meer zijn en overdag is 10 dB(A) meer toegestaan (Dus dubbel zo hard).
In Denemarken is in bewoonde gebieden de maximum toegestane geluidshinder voor windmolens 40dB.

• LFN (Low Frequency Noise)
Geluiden met een frequentie beneden de 100 Herz noemen we laagfrequent geluid. Laagfrequent geluid is geluid dat je niet alleen hoort maar ook voelt. Bovendien is het zeer doordringend. Het wordt niet tegengehouden door muren. Sommige mensen zeggen het geluid in hun maag of ledematen te voelen. Niet iedereen heeft last van laagfrequent geluid, maar er zijn mensen die er relatief heftig op kunnen reageren: slecht slapen, vermoeidheid, hoofdpijn etc. Gevoeligheid voor LFN kan versterkt worden door eerdere blootstelling hieraan.

Bij gewone omgevingsgeluiden treedt gewenning op. Dit is bij LFN niet het geval. Mensen die last hebben van LFN fixeren zich steeds meer op het storende geluid.
Geluiden onder 20 Hz zijn nauwelijks hoorbaar en worden infrageluid genoemd. Ook deze geluiden kunnen mens en dier beinvloeden.

• Gezondheid
De gezondheidsproblemen die zich voordoen bij mensen die in de buurt van windturbines wonen zoals slapeloosheid, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, uitputting, lichtgeraaktheid, depressie, geheugenverlies, gezichtsproblemen, concentratiestoornissen, oorsuizingen worden door Nina Piermont het Wind Turbine Syndrome genoemd. Zij vindt het van levensbelang om windturbines niet dichter dan 2,5 km bij bebouwing te plaatsen.

Nuno Castelo Branco en Mariana Alves-Pereira noemen ook nog .epilepsie, tumoren, neusbloedingen, ademhalingsproblemenen, verstoring van het auto-immuunsysteem, weefselstructuurveranderingen, verdikkingen aan de kransslagader.

Vibroacoustic disease (VAD) is a whole-body, systemic pathology, characterized by the abnormal proliferation of extra-cellular matrices, and caused by excessive exposure to low frequency noise (LFN). VAD has been observed in LFN-exposed professionals, such as, aircraft technicians, commercial and military pilots and cabin crewmembers, ship machinists, restaurant workers, and disk-jockeys.
In both human and animal models, LFN exposure causes thickening of cardiovascular structures. Indeed, pericardial thickening with no inflammatory process, and in the absence of diastolic dysfunction, is the hallmark of VAD. Depressions, increased irritability and aggressiveness, a tendency for isolation, and decreased cognitive skills are all part of the clinical picture of VAD. LFN is a demonstrated genotoxic agent, inducing an increased frequency of sister chromatid exchanges in both human and animal models. The occurrence of malignancies among LFN-exposed humans, and of metaplastic and displastic appearances in LFN-exposed animals, clearly corroborates the mutagenic outcome of LFN exposure.

(Castelo Branco N, Alves-Pereira M. Vibroacoustic disease. Noise Health 2004;6:3-20).

• Verstoring fauna
Vogels en vleermuizen kunnen schade ondervinden door botsingen met windturbines en door verdringing van het leef- en broedgebied. Ook andere dieren worden door windturbines uit hun biotoop verjaagd of kunnen dezelfde gezondheidsschade ondervinden als de mens.
Volgens het rapport “Alles in de Wind” van Jos Beurkens en Gijs van Kuik, worden er 21.000 vogels per jaar het slachtoffer van windturbines per 1000 MW geïnstalleerd vermogen. Ter vergelijking: het verkeer doodt jaarlijks twee miljoen vogels, de jacht anderhalf miljoen en hoogspanningsleidingen één miljoen. Het overheidsbeleid is er op gericht om in 2010 1500 MW aan land en in 2020 6000 MW windturbines offshore te hebben (120.000 dode vogels p/j, en in vogeltrekroutes ….)
Windturbineparken blijken ook invloed te hebben op het vlieg-, fourageer- en verblijfsgedrag van vogels. Ook de Council of Europe signaleerde dat vogels worden verdreven; en in hun vrije vluchten beperkt door de schermwerking van turbineparken.

• Schaduwhinder
De bewegende slagschaduw van de rotor (stroboscopisch effect) kan als zeer hinderlijk worden ervaren.

• Horizonvervuiling
Dit is weliswaar een subjectieve ervaring maar er zal toch rekening mee gehouden moeten worden dat veel mensen dit zo ervaren. Ook Prof. dr. B.M.S. van Praag, Universiteitshoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, betoogde in NRC van 6-2-2008 dat windmolens lelijk, duur en onwenselijk zijn.

• Waardevermindering woningen
Alle genoemde factoren maken woningen in de nabijheid van windturbines minder aantrekkelijk. Planschadeclaims zijn terecht en komen op rekening van de energieprijs.

• Toerisme
Toeristische gebieden verliezen een deel van hun bekoring als daar moderne windmolens staan. Dit kan een negatief economisch effect hebben.

• Offshore
Windturbines op zee vormen niet te verwaarlozen obstakels voor de scheepvaart, waardoor plaatsing in de buurt van drukbevaren routes risico's oplevert.
Windturbines kunnen bovendien storingen op radarbeelden veroorzaken.

Bronnen:
Le Monde 14-2-2008
NRC 6-2-2008
www.chri.nl
www.lowfrequency2004.org.uk
http://ninapiermont.com/pdfWind_turbine_syndrome,_NYS_Energy_Committee_3-7-06.pdf
http://windaction.org/documents/461
http://www.leseoliennes.be/information/sourcesidees.htm
www.lowfrequency2004.org.uk
http://www.dartdorset.org/html/noise.shtml
http://irs.ub.rug.nl/ppn294294104
www.envirennementdurable.net/
www.vrom.nl
http://nl.wikipedia.org.windenergie
http://tegenwindbrabant.nl/index_bestanden/Page1591.htm
http://www.noiseandhealth.org/article.asp?issn=1463-1741;year=2004;volume=6;issue=23;spage=3;epage=20;aulast=Castelo
http://www.klimaatnieuws.nl/200510/minder_vogelslachtoffers_door_windmolens.php
www.texelsecourant.nl/texelsecourant/nl/voorpagina/fotoartikel/3,0,40531/?rpID=31 - 25k -
www.infomil.nl/aspx/get.aspx?xdl=/views/infomil/xdl/page&ItmIdt=179756&SitIdt=111&VarIdt=8...
www.windvogel.nl/articles/2006/06/18/windturbines-en-geluid
http://www.gr.nl/samenvatting.php?ID=1036
www.deltawind.nl/windenergie/body_voortegen.htm
www.nwea.nl/nieuwsbericht.php?id=531

< Terug naar opinieoverzicht