In een ideale samenleving waar rechtvaardigheid voorop staat zal het als eerlijk beschouwd worden dat elk uur arbeid beloond wordt met een uur tegenarbeid, ongeacht de aard van de arbeid. Tegenover een uur tuinieren bij de buurman kan verwacht worden dat hij een uur op de kinderen past. Of, omdat hij toevallig psychiater is, een uur gesprekstherapie voor de onhandelbare dochter.
Door: Jops Biersteker
"O ja? Één uur?"
Hier ontstaat een probleem. Ook in de ideale samenleving. Buurman vindt dat een uur van zijn arbeid meer, véél meer, waard is dan een uur arbeid in de tuin. Immers, om zijn werk te kunnen doen heeft hij 5 jaar lang moeten studeren. Hij blijft zich in zijn avonden op de hoogte houden van nieuwe inzichten in de psychiatrie. Hij moet zijn assistente betalen. Hij moet zijn praktijk en wachtkamer onderhouden.
In onze ideale samenleving komen we tot het voorstel: Buurman psychiater mag voor 1 uur gesprekstherapie twee en een half uur tuinarbeid verwachten waarvan 1 uur bestemd is voor zijn secretaresse en een half uur voor een aandeel in de huur en onderhoud van de praktijkruimtes. "En die 5 jaar studie dan?" sputtert buurman nog even tegen. Nee, daar wordt geen rekening mee gehouden want daaraan heeft de tuinman al zijn steentje bijgedragen via de belastingen.
Buurman maakt deel uit van de ideale samenleving, is dus een weldenkend mens met opvattingen over rechtvaardigheid die in die samenleving gangbaar zijn en accepteert het voorstel.
Omdat meestal niet onmiddellijk tegenarbeid verlangd wordt (de secretaresse heeft bijvoorbeeld geen tuintje, niet elke tuinman heeft een onhandelbare dochter) gebruiken we in plaats daarvan een financiële vergoeding: het uurloon. We zien dat een psychiater in één uur twee en een half maal zo veel verdient als een tuinman, maar na betaling van zijn secretaresse en de werkster houdt hij iets meer over dan de tuinman en dat iets meer gaat in de pot voor huur van de praktijk. Zijn netto loon is dan gelijk aan dat van de tuinman en ook aan dat van de secretaresse en de werkster.
In een ideale samenleving zullen er meer voorbeelden zijn waar iemand meer beloning vraagt dan het standaard uurloon, maar altijd zal het verschil weggestreept kunnen worden tegen extra kosten die zijn bijzondere arbeid vergt. In een ideale samenleving zal een fabrieksdirecteur zichzelf een uurloon toekennen dat gelijk is aan dat van zijn ondergeschikten. De verdere winst gebruikt hij voor nodige investeringen en prijsverlaging; het overschot gaat geheel naar belastingen.
In de wereld waarin wij leven is het echter heel anders gesteld.
Hier wordt het als heel gewoon geaccepteerd dat er mensen zijn die het tienvoudige (of meer) verdienen van het minimumloon. Inkomensverschillen zijn stelselmatig vergroot. Alleen over exorbitante topsalarissen is een collectieve woede ontstaan die echter nog steeds niet heeft geresulteerd in een effectieve aanpak. Er zijn geldige redenen om zich hoger te laten belonen dan minimaal (prestatie door studie in de vrije tijd, arbeid die in lichamelijk ongemak kan resulteren - bijv. Stress, rugklachten -, kortere loopbaan door studiejaren of ongeschiktheid van de arbeid bij gevorderde leeftijd - bijv. beroepssport) maar een beloning boven de "5x minimaal-norm" is nooit te rechtvaardigen.
Zolang we inkomensverschillen normaal blijven beschouwen en zolang rijk nog steeds niet met arm wil delen is eerlijkheid ver te zoeken. Wie waagt het eerlijk te noemen dat de één meer verdient dan de ander omdat hij slimmer is en gestudeerd heeft van belastinggelden die de ander heeft helpen bijeen te brengen?
Acceptatie van onevenredige inkomensverschillen staat eerlijkheid in de weg. Roept oneerlijkheid op.
In de wereld waarin wij leven noemen we iemand die een brood steelt een dief. Hier zou het besef ontwikkeld moeten worden dat iemand die zijn diensten (buiten onkostenvergoeding en verrekenbare bedrijfslasten, voorbereidings- en afwikkelingstijd) laat belonen met meer dan 5 x het minimum uurloon misbruik maakt, steelt, crimineel is.
Eerlijke productie en handel zou bij prijsvaststelling moeten uitgaan van een kostendekkende winstnorm. Rechtvaardige belasting past 100% boven-de-winstnorm-belasting toe en restitueert bij verliezen.
Het ontwikkelen van dergelijke rechtvaardigheidsnormen hoort bij beschaving en het streven naar een betere samenleving.
